شهروند متصرف
نویسنده: خورخه هاردوی
مترجم: آرزو افلاطونی
ناشر: آزاد مهر
سال نشر: 1404
تعداد صفحه: 504
افق شهرهای امروز جهان سوم با خطوط ناموزونی از سازههای سیمانی، حلبیآبادها و سکونتگاههای خودانگیخته گره خورده است؛ تصاویری که نتیجه تلاش بقای میلیونها انسانی هستند که در حاشیه جغرافیا و اقتصاد رسمی زندگی میکنند. خورخه هاردوی و دیوید ساترویت در کتاب «شهروند متصرف » با تکیه بر سالها پژوهش مستند، ما را به درون کوچه پسکوچههای غیررسمی شهرهایی میبرند که فراتر از چارچوبهای قانونی دولتها، از پایین به بالا و به دست خود مردم ساخته شدهاند. محور اصلی این پژوهش، واکاوی شکاف عمیق میان «شهر قانونی» و «شهر غیرقانونی» در بستری از رشد شتابان شهری است که طی آن، شهرهایی کوچک در کوتاهمدت به منظومههای عظیم چندمیلیونی بدل میشوند. نویسندگان روایت میکنند که چطور میراث استعمار و به دنبال آن، عدم تمایل یا ناتوانی حکومتهای پسااستعماری در اجرای اصلاحات ساختاری در مناطق روستایی، سیل مهاجران را به سوی شهرها روانه کرده و مردم نیازمند را به متصرفان ناگزیر فضاهای شهری تبدیل ساخته است. آنها به جای نگاه رایج جرمانگارانه یا ترحمآمیز به سکونتگاههای غیرقانونی، آنها را به عنوان پاسخهای خلاقانه و بومی مردم به بحران سرپناه معرفی میکنند؛ ساختارهایی که با فرهنگ، اقلیم و نیازهای واقعی ساکنانشان هماهنگی بیشتری دارند تا طرحهای فرآورده حکومتها. نویسندگان با بررسی پیوند میان مسکن و سلامت، از بحرانهای زیستمحیطی شدید در خانه، محل کار و محله پرده برمیدارند و ابعادی چون آلودگی آب، هوا، سر و صدا و انتقال آلایندهها و زبالههای سمی از جهان اول به جهان سوم را واکاوی میکنند. آنها همچنین مفهوم رایج «سوگیری شهری» را به چالش میکشند؛ این ایده که شهرها همیشه سهم بیشتری از بودجهها را نسبت به روستاها دریافت میکنند، در اینجا با آمارهای دقیق بازتعریف میشود. الگوبرداری کورکورانه از مدلها و سنتهای مسکن عمومی غرب و بیتوجهی به پتانسیل سازمانهای مردمنهاد، از دیگر موضوعات کلیدی است که در طول فصول کتاب مورد نقد و بررسی قرار میگیرد. هاردوی و ساترویت در این اثر به ما میآموزند که برای حل بحران مسکن و بهداشت، باید از برجهای عاج مدیریتی پایین آمد، الگوهای غربی را کنار گذاشت و به قدرت، مشارکت اجتماعی و خلاقیت مردم در ساختن فضاهای زیستی خود باور داشت.