اندیشه ی دور و دراز

«اندیشه دور و دراز» رساله‌ای داستانی از محمدعلی فروغی، ادیب و سیاستمدار برجسته‌ی ایرانی است. او این کتاب را در ۱۳۰۶ نوشت و در استانبول منتشر کرد. در میان نوشته‌های محمد علی فروغی، این کتاب کمتر شناخته‌شده است؛ داستان‌گونه‌‌ای تخیلی و روایتی تأمل‌برانگیز و پیش‌گویانه از پیشرفت‌های علمی و ترقی‌های فناورانه‌ی بشر که وضع زندگی او را به کلی دگرگون می‌کند. ماجرا از صحنه‌ای ساده آغاز می‌شود که در آن شخصیت اصلی و راوی داستان در تالار یک مهمانی کتابی می‌بیند و سرگرم خواندن آن می‌شود. وقتی که دیگر مهمانان به‌شوخی، کتاب خواندن او در جمع تذکر می‌دهند و می‌گویند ای کاش کتاب برمی‌افتاد تا از دست شما آسوده می‌شدیم، راوی هم آرزو می‌کند که همین اتفاق بیفتد. این گفتگو باعث می‌شود که حاضران از فضای شوخی به بحثی جدی و دراز کشیده شوند و ایده‌های خود را درباره‌ی آینده‌ی بشر به زبان آورند. آن‌ها تصوراتی را که درباره‌ی رویدادهای هنوز نیامده دارند که بر پایه‌ی دانسته‌های علمی بیان می‌کنند. آن‌ها به چیزهای دیگری هم اشاره می‌کنند که امروزه شاهدشان هستیم، مانند نگرانی از فرستادن بچه‌ها به مدرسه، آن هم در روزگاری که بیماری‌های فراگیر دامان بشر را گرفته است، در خانه نشستن و ارتباط برقرار کردن با مردم در نقاط دیگر جهان و هر کجا که اراده کنیم و حتی عدم نیاز به مدرسه رفتن و درس خواندن که این نیاز هم به راحتی با نشستن در خانه رفع می‌شود و می‌توان تمام این تجربیات را با یک تماس تلفنی به دست آورد. در بخشی از این رساله فروغی حدود ۱۰۰ سال پیش، اهمیت رعایت فاصله‌ی اجتماعی در شرایط بیماری را بیان و حضور در مکان‌های سربسته را عاملی برای سرایت و انتقال بیماری معرفی کرده است. او از عدم لزوم حضور دانش‌آموزان از صبح تا شب در مدرسه حرف می‌زند و آموزش مجازی همراه با تصویر را در ذهن مخاطب تصویرسازی می‌کند. به این ترتیب می‌توان گفت هرچند پیش‌گویی‌های او در آن زمان امری محال به نظر می‌رسیده، اما در حال حاضر تمامی آن‌ها حتی با جزئیاتی که بیان کرده به واقعیت پیوسته‌اند. محمدعلی فروغی (۱۲۵۴ تا ۱۳۲۱ هجری شمسی) ملقب به ذکاءالملک، مترجم، فیلسوف، تاریخ‌دان، روزنامه‌نگار و یکی از شخصیت‌های تأثیرگذار در تاریخ معاصر است. او در تأسیس دانشگاه تهران تأثیرگذار بوده و ریاست اولین فرهنگستان ایران را برعهده داشته است. فروغی در طول زندگی خود آثار ادبی مهمی را تصحیح کرده که کلیات سعدی مشهورترین آن‌هاست. او ذهنی خلاق و اندیشه‌ای پویا در بررسی پیشرفت علم و فناوری داشت؛ سیر حکمت در اروپا که اولین کتاب در رابطه با فلسفه‌ی غرب است از جمله آثار فروغی محسوب می‌شود. «اندیشه دور و دراز» را می‌توان در زمان خودش داستانی علمی تخیلی در نظر گرفت، کتابی که برای علاقمندان به تاریخ و فرهنگ ایران جنبه‌ی دیگری از شخصیت محمدعلی فروغی را آشکار می‌کند.